Les 11   
Noten en kleuren
F, B, D♯ en G♯ Dit zijn noten die tezamen het Tristan akkoord vormen. (beter beluister je even dat fragment)Het staat aan het begin van de opera Tristan en Isolde. Pas helemaal aan het eind wanneer de twee geliefden (want daar gaat t natuurlijk over), elkaar vinden in de dood, wordt dat akkoord harmonisch. Dit begin akkoord is niet harmonisch is door de halve noten, de dis en de gis die erin staan. Akkoorden van hele noten, bijv een drieklank, zoals CEG zijn harmonisch, ook wel majeur genoemd Als je daar een of meer tonen van verlaagd, krijg je een mineur akkoord. Dat klinkt meteen iets treuriger, en het Tristan akkoord is een geluid dat narigheid ,treurnis en een zekere spanning oproept. In de schilderkunst kun je over kleuren hetzelfde zeggen. Het is natuurlijk niet zo precies op te schrijven als muziek, maar je kunt als uitgangspunt heldere enkele kleuren nemen, die naast elkaar zetten op een schilderijen en dan vormen ze akkoorden doordat ze elkaar beïnvloeden. Zijn de kleuren evenwichtig verdeeld en helder, dan stralen ze rust uit. Onze hersenen registreren kleurencombinaties als harmonisch als alle kleuren van het spectrum er zijn. Rood ,geel en blauw is goed, maar rood en groen, geel en violet ,blauw en oranje is ook goed, die kleuren vullen elkaar aan,tot ze er weer allemaal zijn. Als wij lang naar een geel vlakje blijven staren dat omringd wordt door neutraal grijs, en dan onze ogen dicht doen zien wij violet. Dat doen onze hersens, die verlangen dus naar die harmonie,de aanvullende kleur. (Dat violet is er echt niet)Het werkt met de andere kleuren net zo. En als wij in een kamer zijn waar alles rood is verlangen wij wel naar iets groens misschien. Als je wilt dat de expressie van de kleuren harmonisch en prettig is(bijvoorbeeld zoals bijna alle schilderijen van Matisse)moet je ze elkaar laten aanvullen. Als je er een weglaat, roept dat spanning op. Johannes Itten schrijft daarover in zijn kleurenleer en geeft het voorbeeld van het nachtcafe van Vincent van Gogh Daar is veel oranje geel, en een kleine hoeveelheid blauw in de lucht, waardoor het eerder spannend dan harmonisch is. En hij geeft het voorbeeld van De ontkleding van Christus van El Greco. Daarover schrijft hij  ”De kleuren purper,(de mantel van Christus) groenig geel en grijsgeel(de kleding van zijn belagers)en blauwgrijs versterken elkaar wederkerig tot een disharmonisch, vertwijfeling uitdrukkend simultaancontrast van grote scherpte”. Met simultaan bedoelt hij de niet aanwezige kleur van de bovengenoemde proefneming. Ik hoop dat u het nog volgen kunt. Het is meestal zo dat een schilder dit niet van te voren zit te bedenken. Kleur ontstaat op gevoel, en ook bij de kijker zal niet zo gauw zeggen goh ik mis hier een kleur. Want dat niet evenwichtige kan dus juist een kwaliteit zijn, en een spannend schilderij opleveren. Bij Who is afraid of red yellow and blue van Barnett Newman werd het vibrerende rood wel expres zo overheersend aangebracht, en een onevenwichtige man stak er een mes in.
Een latere versie minder fel van kleur meer de duistere versie die Itten beschrijft
Cafe in Arles Vincent van Gogh
Ontkleding van Christus El Greco Met fel rood,bijna roze en de lucht felblauw Greco was dol op de nieuwe kleur die gewonnen werd van Mexicaanse luizen, cochenille, van karmijn rood naar viltstift roze